Obóz koncentracyjny Mauthausen-Gusen

 

 

KLUB BYŁYCH WIĘŹNIÓW POLITYCZNYCH OBOZÓW

KONCENTRACYJNYCH

MAUTHAUSEN-GUSEN

00-324 Warszawa , ul. Karowa 31

nr konta bankowego do wpłat od osób które będą wspierać naszą działalność statutową

PKO BP SA-64 1020 1156 0000 7402 0059 3863

 

 

 

 

 

 

Warszawa, 19 września 2019 r.

Szanowny Pan

Viktor Sigl

Landtagspräsident

Górna Austria

Szanowny Panie Przewodniczący,

Doceniając dotychczasowe wysiłki austriackich władz federalnych, landowych i regionalnych oraz właściwych instytucji na rzecz należytego upamiętnienia KZ Gusen, jak również nawiązując do naszych apeli z sierpnia 2018 r. oraz z maja 2015 r., my, byli polscy więźniowie sytemu obozów Mauthausen Gusen oraz nasi potomni, apelujemy do władz Republiki Austrii na szczeblu federalnym, regionalnym i lokalnym, wszystkich partii politycznych oraz właściwych instytucji o podjęcie pilnych i długo oczekiwanych kierunkowych decyzji w sprawie upamiętnienia byłego KZ Gusen.

W chwili poruszających nas do głębi rocznic: 80. rocznicy rozpoczęcia II wojny światowej i u progu 75. rocznicy wyzwolenia systemu obozów Mauthausen – Gusen zwracamy się z apelem do władz austriackich o wykupienie z rąk prywatnych działek, pozostałości po byłym obozie w Gusen: baraków SS, placu apelowego, młyna do mielenia kamieni oraz Jourhaus. Nie pozwólmy na postępującą dewastację tych ważnych świadectw okrutnej przeszłości!

Apelujemy o ustanowienie na tym naznaczonym nieludzkim cierpieniem miejscu godnego upamiętnienia.

Prosimy także o przedstawienie nam bliższych informacji na temat wszelkich wątków poruszonych w filmie dokumentalnym telewizji ZDF na temat Gusen II – systemu sztolni Bergkristall. Bergkristall to kilometry podziemnych korytarzy nasiąkniętych ludzkimi łzami i krwią, miejsce niesłychanego cierpienia i morderczej pracy.

W tym miejscu chcielibyśmy Panu, szanowny Panie Przewodniczący, złożyć szczere wyrazy uznania i podziękowania za Pana dotychczasowe zaangażowanie w kwestie upamiętnienia, otwartość i gotowość towarzyszenia przedstawicielom polskich władz w licznych wizytach w miejscach pamięci na terenie Górnej Austrii oraz Pański wkład w prace Kuratorium Mauthausen Memorial. 

Mamy wielką nadzieję, że poruszone powyżej sprawy w jeszcze większym stopniu staną się przedmiotem zaangażowania Państwa – przedstawicieli austriackiego społeczeństwa. Oczekujemy na rychłe decyzje podjęte przez nowy rząd Republiki Austrii z pełnym włączeniem Rady Narodowej.

Sentencją byłych więźniów jest: „Żyjemy tak długo, jak długo żyją Ci, co o nas pamiętają”. Świadkowie historii odchodzą, pamięć musi jednak przetrwać.

Prezes Polskiego Związku byłych Więźniów Politycznych Hitlerowskich Więzień i Obozów Koncentracyjnych

 

Stanisław Zalewski

 

 

 

 

Przewodniczący Klubu Byłych Więźniów Politycznych Obozu Koncentracyjnego Mauthausen - Gusen

Wiceprezydent Międzynarodowego Komitetu Mauthausen ( CIM)

                                                       

Jacek Tarasiewicz

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Warszawa, 19 września 2019 r.

APEL

Do austriackich partii politycznych

W sprawie godnego upamiętnienia byłego obozu KZ Gusen

Doceniając dotychczasowe wysiłki austriackich władz federalnych, landowych i regionalnych oraz właściwych instytucji na rzecz należytego upamiętnienia KZ Gusen, jak również nawiązując do naszych apeli z sierpnia 2018 r. oraz z maja 2015 r., my, byli polscy więźniowie sytemu obozów Mauthausen Gusen oraz nasi potomni, apelujemy do władz Republiki Austrii na szczeblu federalnym, regionalnym i lokalnym, wszystkich partii politycznych oraz właściwych instytucji o podjęcie pilnych i długo oczekiwanych kierunkowych decyzji w sprawie upamiętnienia byłego KZ Gusen.

W chwili poruszających nas do głębi rocznic: 80. rocznicy rozpoczęcia II wojny światowej i u progu 75. rocznicy wyzwolenia systemu obozów Mauthausen – Gusen zwracamy się z apelem do władz austriackich o wykupienie z rąk prywatnych działek, pozostałości po byłym obozie w Gusen: baraków SS, placu apelowego, młyna do mielenia kamieni oraz Jourhaus. Nie pozwólmy na postępującą dewastację tych ważnych świadectw okrutnej przeszłości!

Apelujemy o ustanowienie na tym naznaczonym nieludzkim cierpieniem miejscu godnego upamiętnienia.

Prosimy także o przedstawienie nam bliższych informacji na temat wszelkich wątków poruszonych w filmie dokumentalnym telewizji ZDF na temat Gusen II – systemu sztolni Bergkristall. Bergkristall to kilometry podziemnych korytarzy nasiąkniętych ludzkimi łzami i krwią, miejsce niesłychanego cierpienia i morderczej pracy.

Mając w pamięci, spotkanie z Przewodniczącym Rady Narodowej Panem Wolfgangiem Sobotką, w Warszawie w dniu 1 września 2019 roku, w 80. rocznicę wybuchu II Wojny Światowej i przyjazną atmosferę spotkania, mamy poczucie przychylności i pełnego zrozumienia stanu spraw.

Mamy wielką nadzieję, że poruszone powyżej sprawy w jeszcze większym stopniu staną się przedmiotem zaangażowania Państwa – przedstawicieli austriackiego społeczeństwa. Oczekujemy na rychłe decyzje podjęte przez nowy rząd Republiki Austrii z pełnym włączeniem Rady Narodowej.

Sentencją byłych więźniów jest: „Żyjemy tak długo, jak długo żyją Ci, co o nas pamiętają”. Świadkowie historii odchodzą, pamięć musi jednak przetrwać.

Prezes Polskiego Związku byłych Więźniów Politycznych Hitlerowskich Więzień i Obozów Koncentracyjnych

Stanisław Zalewski

 

Przewodniczący Klubu Byłych Więźniów Politycznych Obozu Koncentracyjnego Mauthausen - Gusen

Wiceprezydent Międzynarodowego Komitetu Mauthausen (CIM)                                              

Jacek Tarasiewicz

 

 

 

 

 

 

Szanowni Państwo,

                   Klub Byłych Więźniów Politycznych Obozu Koncentracyjnego Mauthausen - Gusen, będący członkiem Międzynarodowego Komitetu Mauthausen (MKM), bierze udział w ogromnym przedsięwzięciu jakim jest projekt " VIA MEMORIA MAUTHAUSEN". W wolnym tłumaczeniu znaczy to, że wszystkie drogi prowadzą do Mauthausen.                

W załączonym liście intencyjnym MKM jest bardzo dokładnie wyjaśnione co to jest za projekt i jak ważny powinien być dla europejskiej społeczności.

                  Dla naszego środowiska to jest niebywałe wezwanie ponieważ w systemie obozów Mauthausen-Gusen Polacy stanowili najliczniejszą grupę narodowościową ponoszą największe straty - ponad 30 000 ofiar.

                  Myślimy, że udział Polski musi być ważną częścią tego projektu, tak aby Europa raz jeszcze zobaczyła jakie niesamowite straty poniósł nasz kraj podczas II Wojny Światowej.

                 W pierwszej kolejności zwracamy się do wszystkich Miejsc Pamięci po byłych niemieckich obozach koncentracyjnych na terenie Polski a także miejsc, które bezpośrednio lub pośrednio związane były z wywożeniem Polaków do obozów w Austrii.

                  Jesteśmy pewni, że zwracając się do Państwa o udział w tym projekcie, trafiamy na ludzi życzliwych tym zagadnieniom a przede wszystkim mających ogromną wiedzę historyczną.

                   Ponieważ termin złożenia aplikacji w Parlamencie Uni Europejskiej jest bardzo bliski serdecznie proszę o możliwie szybkie złożenie akcesu.

Jestem do Państwa dyspozycji. Formularz zgłoszeniowy można wysłać bezpośrednio do MKM lub za moim pośrednictwem.

Łączymy wyrazy szacunku

Klub Byłych Więźniów Politycznych Obozu Koncentracyjnego Mauthausen-Gusen.

Kontakt:

Jacek Tarasiewicz

Wiceprzewodniczący MKM

Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie obsługi JavaScript.

(tel. 608 666 609)

 

                                                                                                                                                                          Wiedeń, 22 Lipiec, 2019

Drodzy Państwo,

Od momentu powstania w 1949 r. podstawową misją Rady Europy jest pojednanie i przywrócenie dialogu między Europejczykami, a także ochrona praworządności, praw człowieka i wartości demokratycznych.

Międzynarodowy Komitet Mauthausen uważa, że w tych ramach nowe szlaki kulturowe oparte na jednej z najstraszliwszych zbrodni i okrucieństwach popełnionych w czasie reżimu nazistowskiego, tj. negacji godności ludzkiej poprzez deportację, pracę przymusową i ludobójstwo, będą miały swoje uzasadnione miejsce.

Szlaki Kulturowe Rady Europy są "zaproszeniem do podróżowania i odkrywania bogatego i różnorodnego dziedzictwa Europy poprzez łączenie ludzi i miejsc w sieci wspólnej historii i dziedzictwa". Wprowadzają one w życie wartości Rady Europy: prawa człowieka, różnorodność kulturową, dialog międzykulturowy i wzajemną wymianę ponad granicami. W 2019 r. istnieje 38 szlaków kulturowych Rady Europy o bardzo zróżnicowanej tematyce, które ilustrują europejską pamięć, historię i dziedzictwo oraz przyczyniają się do interpretacji różnorodności dzisiejszej Europy".

Mauthausen był międzynarodowym obozem koncentracyjnym (1938-1945), w którym cała Europa - wbrew swojej woli - zgromadziła się i w którym właśnie różnorodność języków i kultur została doceniona przez więźniów, którzy na swój sposób walczyli o nową i pokojową europejską międzynarodową solidarność.

Międzynarodowy Komitet Mauthausen zdecydował się przedstawić nowy szlak kulturowy: VIA MEMORIA MAUTHAUSEN do certyfikacji przez Radę Europy. Ta nowa trasa będzie oczywiście trasą transnarodową, ponieważ w Mauthausen zebrali się ludzie z całej Europy. Mauthausen będzie miejscem centralnym: wielu więźniów przybyło do Mauthausen z innych obozów koncentracyjnych, niektórzy ze swoich rodzinnych miejscowości, z więzień lub obozów dla robotników przymusowych lub jako jeńcy wojenni

----

Pierwszym, głównym celem tego nowego szlaku kulturowego będzie uczynienie ich jak najbardziej czytelnymi dla szerszego grona odbiorców:

Będziemy łączyć miejsca z całej Europy prowadzące do Mauthausen, z Niemiec, Francji, Hiszpanii, Włoch, Słowenii, Serbii, Polski czy Rosji. Rdzeń i centrum tego Europejskiego Szlaku Kulturalnego będzie znajdować się w Mauthausen w Austrii - łącznie jest to systemem około 50 podobozów lub innych miejsc o znaczeniu historycznym oraz powiązanie ich z innymi miejscami w całej Europie.

Drugim celem będzie opowiedzenie historii życia tych więźniów:

Będziemy łączyć ludzi wtedy i dzisiaj. Opowiemy historie życia i indywidualne biografie więźniów. W ostatnich dziesięcioleciach wiele osób podążało tymi szlakami, często bez informacji o miejscach i powiązaniach między nimi.

Pierwszym krokiem do realizacji tego Europejskiego Szlaku Kulturowego było zidentyfikowanie następujących tras prowadzących do lub z Mauthausen:

  1. (1) Szlak główny:
  2. (2) Szlak północno-wschodni:
  3. (3) Trasy południowo-wschodnie:
  4. (4) Trasy południowe:
  5. (5) Szlaki północno-zachodnie:

Główny Szlak znajduje się na terytorium Austrii i rozpoczyna/kończy się w Mauthausen i będzie obejmował wszystkie podobozy Mauthausen i systemu Dachau na austriackiej ziemi. Wśród nich: Gusen, Ebensee, Melk, Loibl, Steyr, Schloss Hartheim, itp. Zostaną uwzględnione liczne obozy dla robotników przymusowych, dla węgierskich Żydów przy Süd-Ost-Wall i wiele innych miejsc.

Począwszy od Moskwy, a następnie do miejsc na Białorusi na Ukrainie i w krajach bałtyckich, trasa ta przecina Polskę (w tym Auschwitz-Birkenau) i Czechy.

Trasy te będą miały swój punkt początkowy w Belgradzie, a następnie zostaną podzielone na dwie trasy: Jedna z nich prowadzi przez Serbię do granicy z Chorwacją, przechodzi przez Chorwację (w tym Jasenovac), a następnie dociera do Słowenii. Druga trasa rozpocznie się również w Belgradzie, minie Nowy Sad i Subotica, przecinając Węgry (w tym Budapeszt) i będzie kontynuowana do Wiednia i dalej do Mauthausen.

Trasy te będą się również składać z dwóch gałęzi, jednej związanej ze Słowenią i drugiej, należącej do Włoch. Słoweńska część rozpocznie się w Lublanie i przekroczy granicę austriacką w Loiblpass/Ljubelj, gdzie znajdował się najbardziej na południe wysunięty podobóz Mauthausen. Włoska część zaczyna się w Rzymie, przechodząc przez wszystkie ważne miasta północnych Włoch, a także byłe obozy w Fossoli, Bolzano Trieste/Risiera di San Sabba.

Szlaki północno-zachodnie będą miały trzy różne odgałęzienia:

- Pierwsze z nich zaczyna się w Stuttgarcie, przekracza południową część Niemiec (w tym byłe obozy w Dachau i Flossenbürg) i dociera do granicy austriackiej w Passau (również podobozy Mauthausen),

- Druga trasa ma swój punkt wyjścia w Paryżu, przekraczając Francję w wielu wariantach i będzie również dotyczyć losu hiszpańskich republikańskich więźniów, którzy zostali schwytani w południowej Francji po ucieczce z Hiszpanii.

- Trzecia trasa rozpoczynająca się w Holandii (Vught/Bois-le-Duc, Westerbork) , przebiegająca przez Belgię (Fort de Breendonk, Kaserne Dossin, Mechelen) i Luksemburg (Cinqfontaines, Neumünster Abbey), Niemcy (Hinzert), Francję (Natzweiler-Struhof), Dachau (D) do Mauthausen (A).

Łącznie, w pierwszym etapie tego nowego Europejskiego Szlaku Kulturalnego, połączymy ponad 140 miejsc w wyżej wymienionych trasach. W dalszych iteracjach tego projektu, trasy te zostaną przedłużone.

Droga pani,

Szanowny Panie,

Jesteśmy przekonani, że tworząc sieć z tych wszystkich różnych tras na nowym szlaku kulturowym, zwanym Via Memoria Mauthausen, zgodnie z zasadami Rady Europy, podejmujemy ważne działanie na rzecz demokratycznej edukacji i pamięci. Jesteśmy przekonani, że dzięki tym szlakom, oferujemy możliwości turystyki kulturowej, której dotychczas nie było. Jesteśmy przekonani, że dzięki tym szlakom będziemy mogli połączyć miejsca, kraje, ludzi i ich historie. Jesteśmy przekonani, że ci, którzy odwiedzą szlak Via Memoria Mauthausen, zostaną przekształceni przez swoje doświadczenie i będą przywiązywać jeszcze większą wagę do życia w pokojowych, sprawiedliwych i otwartych społeczeństwach, w których prawa i godność wszystkich są chronione.

Będziemy zaszczyceni, jeśli Państwa instytucja zaakceptuje udział w tym nowym Europejskim Szlaku Kulturowym. Od samego początku serdecznie zapraszamy Państwa do udziału w projekcie Via Memoria Mauthausen.

W miarę jak będziemy się rozwijać, pojawi się więcej szczegółowych informacji i materiałów, które wyślemy do Państwa. Prosimy o kontakt w przypadku jakichkolwiek pytań dotyczących projektu.

Państwa udział jest bardzo ważny dla całego projektu żeby Via Memoria Mauthausen była prawdziwym Europejskim Szlakiem Kulturowym, a nie tylko kilkoma niepowiązanymi ze sobą miejscami w Europie.

Jeśli są Państwo zainteresowani udziałem w projekcie, prosimy o skorzystanie z załączonego formularza listu intencyjnego i odesłanie go do nas do 22 sierpnia 2019 roku. Niniejszy list intencyjny nie stanowi żadnego zobowiązania finansowego, prawnego ani innego zobowiązania w Państwa imieniu: pozwala nam po prostu zbudować sieć zainteresowanych stron i sympatyków, którzy są gotowi do współpracy przy tym projekcie.

s.

Guy DOCKENDORF,

President CIM and Vice-President VMM

Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie obsługi JavaScript.

cell: +352 621 255 607

s.

Andreas BAUMGARTNER,

Chairman VMM and Secretary general CIM

Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie obsługi JavaScript.

cell: +43 676 701 55 77

Bylibyśmy bardzo wdzięczni, gdyby dalsza komunikacja na temat tego projektu odbywała się - jeśli to możliwe - w języku angielskim.

List intencyjny

......................................................................., 2019

W imieniu

(Gmina, muzeum, organizacja, instytut., ...)

Deklaruję, że moja organizacja, muzeum, gmina itp. chce być częścią nowego Europejskiego Szlaku Kulturowego - Via Memoria Mauthausen, który ma uzyskać certyfikat Rady Europy.

Nazwisko osoby kontaktowej:

 

Stanowisko w organizacji:

 

Adres organizacji:

 

Telefon kontaktowy:

 

Kontakt e-mail:

 

Podpis:

..................................................................................

Prosimy o odesłanie tego listu do nas do 22 sierpnia 2019 roku:

Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie obsługi JavaScript.

oraz

Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie obsługi JavaScript.



 

Président:

Guy Dockendorf, professeur

61 promenade de la Sûre

L-9283 Diekirch | Luxembourg

Tél. maison: +352 809 288

Tél. mobil: +352 621 255 607

E-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie obsługi JavaScript.

Secrétaire Général et adresse officielle :

Univ.-Lekt. Mag. Andreas Baumgartner

Westbahnstraße 5/9

A - 1070 Vienne | Autriche

Tél. : +43676 701 55 77

Fax : +43 1 3300215-10

E-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie obsługi JavaScript.

 

Międzynarodowy Komitet Mauthausen.

 

Międzynarodowy Komitet Mauthausen (CIM) został założony potajemnie zimą 1944/45 przez antynazistowskich bojowników, którzy byli przetrzymywani w obozie koncentracyjnym Mauthausen i niektórych jego obozach satelitarnych (Gusen, Melk, Ebensee). Dziś, 74 lata po wyzwoleniu obozu 5 maja 1945 roku, CIM jest organizacją parasolową ocalałych i ich kolejnych 2, 3 i 4 pokoleń. Aktem założycielskim jest Przysięga Mauthausen, która została uroczyście ogłoszona przez wyzwolonych więźniów 16 maja 1945 r. na Placu Apelacyjnym w Mauthausen w dwunastu językach:

 

(....) pragniemy zachować w naszej pamięci międzynarodową solidarność obozu i wyciągnąć z niej niezbędne lekcje; podążać wspólną drogą; drogą wolności - niezbędną dla każdej ludności, wzajemnego szacunku, współpracy w wielkim dziele budowania nowego świata, który jest wolny i sprawiedliwy dla wszystkich; (...)

 

W latach 1938-1945 do obozu koncentracyjnego w Mauthausen deportowano ponad 200.000 więźniów z 70 różnych narodowości. Połowa z nich została tam zamordowana. Więźniowie ci pochodzili z całej Europy, niektórzy nawet z krajów zamorskich - tylko 6% z nich było niemieckojęzycznych. Każda z tych 200.000 osób ma swoją unikalną biografię i została przewieziona do Mauthausen różnymi drogami. Tak więc Mauthausen jest oczywiście związany z całą Europą i światem.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

logo UDSKiOR

 

 

 

 

 

 



 

 

mkidn 01 cmyk 

GRÓB ANONIMOWEGO POLSKIEGO WIĘŹNIA KL GUSEN

 


 Zdjęcie nagrobka nieznanego polskiego więźnia KL Gusen-1

 

Grób z kamieniem nagrobnym byłego więźnia  znajduje się na terenie prywatnym w miejscowości Gusen w pobliżu rzeczki Gusen. Według relacji pana Bernharda Mühledera (informację tą otrzymał od właściciela terenu) po wyzwoleniu obozu , więzień udał się poza jego teren i przypadkowo natknął się na uciekającego SS-mana -najprawdopodobniej z komanda SS przy KL Gusen. Esesman zastrzelił Polaka. Zastrzelony został pochowany w miejscu gdzie poległ, a został rozpoznany jako Polak po naszywce na pasiaku.W pochówku brali udział inni polscy więźniowie.

 

Wspomniany kamień nagrobny jest mocno zaniedbany jednak posiada czytelny napis w jezyku niemieckim " ZUM GEDENKEN DEM HIER KZ HAFTLING ERSCHOSSEN AM TAG NACH DER BEFREIUNG"  oraz krzyż . W polskim tłumaczeniu napis : KU PAMIECI SPOCZYWAJĄCEGO TUTAJ WIĘŹNIA KZ ZASTRZELONEGO DZIEŃ PO WYZWOLENIU.

 

Apelujemy do byłych więźniów systemu obozów Mauthausen - Gusen jak i rodzin byłych więźniów o przekazanie wszelkich informacji dotyczących śmierci byłego więźnia Gusen które pozwolą na wyjaśnienie okoliczności wspomnianego faktu. Informacje można przekazać do KLUBU podczas zebrań jak i na adres internetowy strony przez formularz kontaktowy.

 

OBÓZ KONCENTRACYJNY MAUTHAUSEN-GUSEN

Obóz koncentracyjny to miejsce przetrzymywania zwykle bez wyroku sądu(bez względu na normy prawne) w trudnych warunkach dużej liczby osób uznanych z różnych powodów za niewygodne dla władz. Służyć może różnym celom : od miejsca czasowego odosobnienia osób, wobec których zostaną podjęte później inne decyzje , poprzez obóz pracy przymusowej, czyli niewolniczej, aż po miejsce fizycznej zagłady.

W nazistowskich Niemczech między 1933,a 1945 rokiem, obozy koncentracyjne (Koncentrationslager, KL lub KZ) były integralną cechą systemu łącznie z podobozami (Nebenlager, Außenlager-obóz zewnętrzny).

Pierwsze obozy powstały od 1933 roku na terenie Niemiec , a w okresia II wojny światowej na terenach państw okupowanych przez III Rzeszę.

Najnowsze opracowania amerykańskie mówią , że w Europie w latach 1933-1945 działało ponad 40 tys. nazistowskich obozów koncentracyjnych. Zginęło lub zostało uwięzionych od 15-20 milionów ludzi.

Pięć miesięcy po „Anschlussie” Austrii do Rzeszy Niemieckiej w dniu 8 sierpnia 1938 roku do Mauthausen (ok. 20 km od Linzu) przybyli pierwsi więźniowie z Dachau, głównie przestępcy i „elementy aspołeczne”. Którzy najpierw mieli być wykorzystani do budowy obozu , a następnie mieli produkować dla należącej do SS spółki Deutsche Erd-und Steinwerke GmbH materiał budowlany (granit). Który posłużyć miał do tworzenia monumentalnych budowli hitlerowskich Niemiec. Usytuowanie obozu w tym miejscu było podyktowane znajdującym się największym austriackim kamieniołomem granitu –Winer Graben.

Pierwszej grupie więźniów przeniesionej z Dachau towarzyszyło 80 strażników z Totenkopfverbandes. W 1938 stan osadzonych w KL Mauthausen osiągnął liczbę 1100. W księgach obozowych na rok 1939 było zarejestrowanych 2666 więźniów.

Pieniądze potrzebne do budowy obozu Mauthausen zebrano z różnych źródeł, w tym kredytów komercyjnych z Dresdner Banku i Praga Escompte Banku, tzw. funduszu Reinharda               (pieniądze skradzione więźniom samych obozów koncentracyjnych) oraz niemieckiego Czerwonego Krzyża.

Pierwszym komendantem obozu był SS-Sturmbannfürer Albert Sauer, a od 17 lutego 1939 roku do konca wojny sprawował funkcję komendanta (Lagerkommandant)

W dniu 8 maja 1939 roku obóz został przekształcony w obóz pracy dla przetrzymywania głównie więźniów politycznych SS-Obersturmbannfürer Franz Ziereis.

Decyzja o rozbudowie Mauthausen i powstaniu podobozów na terenie Austrii zapadły już w grudniu 1939 roku. Od wiosny 1940 roku miała miejsce rozbudowa obozu o usytuowany w odległości 4,5 km podobóz Gusen ponieważ ujęto go w planie eksterminacji polskie inteligencji w ramach akcji INTELIGENZAKTION.  SS-mani nadzorujący budowę tego obozu w Gusen nazywali go "Vernichtungslager fur die polnische Intelligenz" - obóz zagłady dla polskiej inteligencji.

4 marca 1940 SS-Hauptsturmbannfürer Karl Chmielewski (Schutzhaftlsgerfürer I KZ Gusen I) przenosi się z Sachsenhausen do Georgen. 9 marca 1940 roku 300 więźniów niemieckich i austriackich z KZ Mauthausen i 480 polskich więźniów KZ Buchenwld rozpoczyna budowę obozu Gusen I. Następne transporty głównie obywateli polskich przysyłane są z KZ Dachau i KZ Sachsenchausen. 25 maja KZ Gusen otrzymuje niezależny system numeracji dla więźniów i niezależnego rejestru śmierci (oddzielnych od KZ Mauthausen). Od 1 czerwca pierwszy transport więźniów przyjechał bezpośrednio na dworzec St. Georgen i więźniowie przechodzili przez wieś. Przemarsze trwały do września 1941 r. kiedy przyjeżdżały transporty. 1 styczeń 1941 roku stan więźniów 4000

9 marca 1944 oficjalnie otwarty obóz Gusen II – kilkaset metrów na zachód od KZ Gusen I. Głównie dotyczy rozbudowa –zabezpieczenie produkcji Me- 262

16 grudnia 1944 Gusen III oficjalnie otwarty

W czasie II wojny światowej więźniowie KL Mauthausen-Gusen byli wykorzystywani do pracy niewolniczej na rzecz niemieckiego przemysłu zbrojeniowego. Z pracy niewolniczej więźniów korzystało szereg niemieckich i austriackich firm zbrojeniowych jak: Messerschmitt GmbH, Heinkel, Bayer, Steyr, Accumulatoren-Fabrik AFA, Österreichische Sauerwerks DEST-u , Steyer-Daimler-Puuch i inne. W roku 1945 KL Mauthausen-Gusen liczył 56 podobozów. Niektóre z nich słynęły z wyjątkowo wyczerpującej pracy (na przykład "Bergkristall-Bau" w podobozie Gusen II), polegającej na tworzeniu podziemnych fabryk zbrojeniowych.

We wrześniu 1944 roku otwarto obóz kobiecy, do którego przysłano wiele kobiet z z Ravensbrück, Bergen-Belsen, Gross Rosen i z Buchenwaldu.

Wiosną 1945 r. w Mauthausen przebywało wielu więźniów ewakuowanych z Auschwitz-Birkenau (tzw. marsze śmierci). Pod koniec kwietnia 1945 r. przy zbliżającym się froncie część SS-manów opuściła obóz. 5 maja 1945 więźniowie opanowali obóz, do którego dokładnie o godzinie 17.00 wkroczyła armia amerykańska. Był to ostatni wyzwolony duży obóz koncentracyjny. Więźniowie i wyzwoliciele dokonali samosądu na złapanych strażnikach SS, których ciała zostały spalone w grobach masowych w obecności lokalnej ludności, przymuszonej niezależnie od wieku do oglądania spalania.

KL Mauthausen-Gusen należał do najcięższych obozów III Rzeszy. Według zeznań świadków więźniowie, którzy przyjeżdżali do tego obozu z Oświęcimia (Auschwitz-Birkenau) umierali w niedługim czasie, a ci, którym udawało się przeżyć zgodnie twierdzili, że byliby gotowi wracać do Oświęcimia na kolanach. Warunki w obozie zaczęły się poprawiać w 1943 m.in. dzięki cofnięciu limitu na rozmiar i liczbę paczek żywnościowych oraz w wyniku niepowodzeń Niemiec na frontach II wojny światowej, nadal jednak były gorsze niż w Oświęcimiu, także w latach poprzedzających.

Począwszy od wiosny 1940 r. nastąpił duży napływ więźniów z Polski, głównie ze środowisk inteligenckich, ponieważ podobóz Gusen ujęto w planie niszczenia polskiej inteligencji w ramach akcji Intelligenzaktion. SS-mani nadzorujący budowę tego obozu w Gusen nazywali go "Vernichtungslager fur die polnische Intelligenz" - obóz zagłady dla polskiej inteligencji.

W 1940 wśród więźniów Gusen przeważali Polacy, którzy stanowili 97% ogółu więźniów. Do końca funkcjonowania tego obozu Polacy stanowili w nim większość. W Gusen umieszczono także wielu powstańców warszawskich.

Według niepełnych materiałów przez piekło obozu koncentracyjnego w Gusen przeszło ponad 300 polskich duchownych i kleryków, a 80 spośród nich zostało tam na zawsze.

W grupie 108 męczenników z czasów II wojny światowej, grupy błogosławionych , pomordowanych przez okupanta niemieckiego beatyfikowanych w 1999 roku przez Jana Pawła II jest dwóch zamordowanych w Mauthausen: Józef Cebula (1902-1941), misjonarz oblat Maryi, profesor niższego seminarium duchownego i Józef Czempiel (1883-1942)ksiądz diecezji katowickiej oraz jeden Marcin Oprządek (1884-1942) , franciszkanin, brat z klasztoru we Włocławku, więzień Dachau, zagazowany w Hartheim.

            W Mauthausen polskiemu mnichowi Edmundowi Kałasowi 7 czerwca 1943 roku SS -mani kazali klęknąć podczas apelu i wyznać przed wszystkimi, że Adolf Hitler jest bogiem. Za odmowę został przez nich bestialsko skatowany, w wyniku czego zmarł. Następnego dnia jego ciało zostało spalone w krematoryjnym piecu.

Śmiertelność wśród więźniów wzrastała, co spowodowało zainstalowanie krematoriów już w styczniu 1941 r. W lutym 1942 r. przeprowadzono pierwsze zagazowanie więźniów: były to próby na jeńcach sowieckich.

W drugiej połowie 1941 r. nastąpił napływ dużej liczby jeńców sowieckich. Wśród wielu narodowości były również duże grupy Węgrów i Holendrów.

Więźniowie pracowali w morderczych warunkach w kamieniołomie lub w okolicznych fabrykach, głównie zakładach zbrojeniowych. Szczególnie trudne były roboty przy budowie fabryk podziemnych. Śmierć więźniów wynikała również z systemu terroru wewnątrz obozowego, złych warunków bytowych, chorób i epidemii, a także eksperymentów medycznych i pseudomedycznych. Regularnie zdarzały się również masowe egzekucje przez rozstrzelanie bądź zagazowanie, także w specjalnych ciężarówkach. Więźniowie utworzyli na terenie obozu ruch oporu. Szczególnie ostatnie miesiące przed wyzwoleniem były dla więźniów wyjątkowo dotkliwe, co wiązało się z trudnościami zaopatrzeniowymi Niemiec.

Przez obóz przeszło około 335 000 więźniów różnej narodowości; zmarło około 123 000 (w obozowych dokumentach odnotowano śmierć 71 000 więźniów).

Po przekazaniu 6 września 1945 przez amerykanów terenów na który funkcjonowały obozy Gusen I,II,III wojskom sowieckim nastąpił demontaż instalacji podziemnych i sprzętu oraz wysyłka do Rosji. Demontaż został zakończony 21 grudnia 1946 roku

Procesy załogi KL Mauthausen-Gusen

Po II wojnie światowej w latach 1946-1947 alianci wytoczyli funkcjonariuszom niemieckiego obozu koncentracyjnego Mauthausen-Gusen kilka procesów, z których dwa toczyły się przed Amerykańskim Trybunałem Wojskowym w Dachau, a jeden przed brytyjskim Trybunałem Wojskowym w Klagenfurcie.

W pierwszym procesie, który toczył się w dniach 29 marca-13 maja 1946 na ławie oskarżonych zasiadło 60 byłych członków załogi obozu oraz August Eigruber (fanatyczny nazista, były gauleiter Austrii Górnej i jeden z twórców obozu). Wśród oskarżonych znaleźli się także m.in. Viktor Zoller (dowódca straży obozowej SS-Totenkopf) i lekarz SS Friedrich Entress (znany z Auschwitz-Birkenau z mordowania więźniów zastrzykami fenolu). Lekarze SS Eduard Krebsbach i Erich Wasicky odpowiadali za funkcjonowanie obozowych komór gazowych. Na ławie oskarżonych zabrakło komendanta Mauthausen Franza Ziereisa, który został postrzelony przy próbie ucieczki i zmarł na skutek odniesionych ran.

Wszystkim oskarżonym zarzucano popełnienie zbrodni wojennych i przeciw ludzkości, a zwłaszcza mordowanie, katowanie, torturowanie i głodzenie więźniów obozu. Trybunałowi wystarczyło 6 tygodni, by uznać zarzuty stawiane oskarżonym za udowodnione. Wszyscy oskarżeni, w liczbie 61, zostali uznani za winnych, z czego 58 oskarżonych skazanych zostało na karę śmierci przez powieszenie (dziewięciu z nich zamieniono ją następnie na dożywotnie pozbawienie wolności), a jedynie trzech na karę dożywotniego pozbawienia wolności.

W drugim procesie załogi Mauthausen-Gusen, który toczył się w dniach 6-21 sierpnia 1947 przed amerykańskim Trybunałem Wojskowym w Dachau. na ławie oskarżonych zasiadło 8 byłych członków załogi. Podobnie jak w innych procesach tego typu oskarżonym zarzucano popełnienie licznych okrucieństw na więźniach obozu. W wyniku przeprowadzonego przewodu sądowego czterech oskarżonych skazano na karę śmierci, jednego na dożywotnie pozbawienie wolności, a dwóch na krótkoterminowe kary pozbawienia wolności. Jeden z oskarżonych został uniewinniony.

Proces załogi Mauthausen-Gusen przed brytyjskim Trybunałem Wojskowym w Klagenfurcie dotyczył zbrodni popełnionych w podobozie Loibl-Pass i odbył się w dniach 2 września - 10 listopada 1947 r. Na ławie zasiadło 12 byłych członków załogi obozu Mauthausen (w tym dziesięciu esesmanów i dwóch więźniów funkcyjnych), którzy pełnili służbę w podobozie Loibl-Pass. Wśród oskarżonych znalazł się zbrodniczy lekarz SS dr Siegbert Ramsauer, odpowiedzialny za pseudoeksperymenty medyczne dokonywane na więźniach obozu. Oskarżonym postawiono zarzuty udziału w mordowaniu i maltretowaniu więźniów wielu narodowości na terenie obozu Mauthausen-Gusen i w licznych jego podobozach. Dwóch oskarżonych skazano na śmierć, jednego na dożywocie, siedmiu na terminowe kary pozbawienia wolności (od 20 do 3 lat) a pozostałych dwóch uniewinniono.